Verbazingwekkende vondst in afgelegen grottenstelsel
Wetenschappers van het Nationale Centrum voor Wild Leven in Saudi-Arabië gingen in 2022 op expeditie door een uitgestrekt netwerk van grotten. Hun missie? Vleermuizen, insecten en andere biodiversiteit opsporen. Maar wat ze aantroffen overtrof alle verwachtingen.
Verborgen in bijna ontoegankelijke grotten – waarvan sommige alleen bereikbaar door een afdaling van 15 meter in een zinkgat – maakten ze een schokkende ontdekking: zeven volledig gemummificeerde jachtluipaarden. Hun tanden staken nog steeds uit hun leerachtige lippen, perfect bewaard gebleven door de tijd.
Waarom deze vondst alles verandert
“Het was een complete verrassing,” vertelt Carlos Duarte, ecoloog aan de Koning Abdullah Universiteit voor Wetenschap en Technologie. “In eerste instantie begrepen we niet waarom er jachtluipaarden in die grotten zaten. Er was nooit eerder gemeld dat ze in grotten leefden.”
Het droge klimaat in de grotten had de jachtluipaarden in perfecte staat bewaard. Sommige exemplaren waren ongeveer 130 jaar oud, andere bijna 2000 jaar. Dit was de allereerste keer dat wetenschappers natuurlijk gemummificeerde grote katachtigen op het Arabisch Schiereiland ontdekten.
Maar daar bleef het niet bij. Naast de gemummificeerde dieren groeven onderzoekers botresten op van meer dan 50 jachtluipaarden. Een aantal daarvan dateerde van ongeveer 4000 jaar geleden.
Generaties van grote katten leefden hier
“Vele, vele generaties jachtluipaarden woonden in deze grotten,” benadrukt Duarte. Hij was niet aanwezig bij de oorspronkelijke vondst, maar werkte later samen met het team om het complete genoom uit het gemummificeerde weefsel te analyseren.
Hun genetische analyse, gepubliceerd in het tijdschrift Communications Earth & Environment, onthulde verrassende informatie. Deze oude jachtluipaarden zijn nauw verwant aan Aziatische en Noordwest-Afrikaanse jachtluipaarden – twee ondersoorten die vandaag de dag nog steeds leven.
Genetische doorbraak biedt hoop voor herstel
Jachtluipaarden verdwenen in de jaren zeventig uit het Arabisch Schiereiland. Volgens Duarte kan deze ontdekking cruciaal zijn voor inspanningen om de soort opnieuw in het wild te introduceren in Saudi-Arabië.
“Dit is werkelijk opwindend werk,” zegt Molly Cassatt-Johnstone, onderzoeker aan het Paleogenomica Lab van de Universiteit van Californië. Ze heeft prehistorische jachtluipaarden bestudeerd maar was niet betrokken bij dit onderzoek. “Het terugvinden van deze gemummificeerde exemplaren en het genereren van paleogenomische gegevens is een enorme bijdrage aan ons begrip van een kritisch bedreigde ondersoort.”
Van gevierde jachthulpen tot bijna uitgestorven
Jachtluipaarden waren ooit iconen van het Arabisch Schiereiland. Ze werden geschonken aan koningen en hoogwaardigheidsbekleders, getraind om samen met mensen te jagen – net zoals valken tegenwoordig worden ingezet. Maar het tij keerde toen mensen hun katachtige bondgenoten als sportwild gingen jagen.
Dit, gecombineerd met het verdwijnen van hun prooien, zorgde voor een dramatische ineenstorting van de jachtluipaard populatie. Vergelijkbare verhalen speelden zich af over hun hele verspreidingsgebied. Deze grote katten, die ooit van Afrika tot India te vinden waren, bezetten nu slechts 9% van hun historische territorium. Wereldwijd zijn er naar schatting slechts 7000 exemplaren over.
Grotten als laatste toevluchtsoord
Voor hun lokale uitsterven vonden deze katachtigen beschutting tegen de woestijnhitte in de schaduwrijke, relatief koele grotten, legt Duarte uit. Binnen ontdekten onderzoekers ook jachtluipaard uitwerpselen en geknaagde botten van hun prooien.
“Het werd duidelijk dat jachtluipaarden op het Arabisch Schiereiland deze grotten gebruikten als leefgebied en schuilplaats,” aldus de ecoloog.
De koele, donkere en stabiele omgevingen waren ook ideaal voor DNA-conservering. De genomen die Duarte’s team terugvond, toonden opmerkelijke genetische overeenkomsten met zowel Aziatische als Noordwest-Afrikaanse jachtluipaarden.
Essentiële kennis voor toekomstige bescherming
“Hoe meer we weten over de ecologische en evolutionaire geschiedenis van jachtluipaarden in de regio, hoe beter we toegerust zijn om geïnformeerde beslissingen te nemen over hun behoud,” benadrukt Cassatt-Johnstone. “En paleogenomische gegevens zoals deze zijn ontzettend waardevol om de ontbrekende puzzelstukjes in te vullen.”
Realistische plannen voor herintroductie
Wetenschappers dachten lange tijd dat Aziatische jachtluipaarden de enige ondersoort waren die in Saudi-Arabië leefden. Volgens sommige schattingen leven er vandaag minder dan 30 exemplaren van deze ondersoort in het wild – allemaal in Iran. Met zo’n klein aantal overlevenden lijkt het niet haalbaar om deze ondersoort te gebruiken voor het herstel van de Saudi-Arabische populatie.
De Noordwest-Afrikaanse jachtluipaard daarentegen, hoewel ook kritisch bedreigd, telt ongeveer 400 exemplaren. Sommige daarvan worden in gevangenschap gefokt. Duarte en zijn collega’s stellen dat Noordwest-Afrikaanse jachtluipaarden kunnen en moeten worden gebruikt voor herintroductie in Saudi-Arabië, gezien hun beschikbaarheid en genetische gelijkenis met de dieren die er ooit leefden.
Overheid bereidt terrein voor
De Saudi-Arabische regering heeft al stappen genomen om jachtluipaarden terug te brengen naar de regio. Dit omvat het kweken van potentiële prooidieren zoals de oryx en andere antilopen, en het creëren van beschermde gebieden.
“Er is enorm potentieel voor deze regio om een ideale plek te worden voor terugkerende jachtluipaarden,” zegt Laurie Marker, directeur van het Cheetah Conservation Fund. “Succes komt niet van de ene op de andere dag. De regering moet zich op lange termijn committeren en over de nodige financiële middelen beschikken.”
Kunnen woestijnjachtluipaarden overleven?
In tegenstelling tot luipaarden, die ondersoorten hebben aangepast aan met sneeuw bedekte bergbossen én brandende savannes, zijn de vijf jachtluipaard ondersoorten over het algemeen aangepast aan open, droge omgevingen zoals graslanden.
Of jachtluipaarden van andere ondersoorten kunnen gedijen in de woestijnen van Saudi-Arabië moet nog blijken. Maar als de jachtluipaard terugkeert, kunnen diezelfde koele grotten die duizenden jaren geleden hun voorouders onderdak boden, opnieuw de grote katten verlichting bieden van de hitte – en helpen hun erfenis te bewaren.
