Bijna een derde van de wereldoceanen krijgt internationale bescherming
Een monumentaal akkoord verandert de toekomst van onze oceanen voorgoed. De recent aangenomen Verdrag voor de Volle Zee markeert een keerpunt in de geschiedenis van mariene conservatie. Het opmerkelijke? Bijna dertig procent van ’s werelds oceanen komt onder internationale bescherming te staan.
De doorbraak kwam in september toen Marokko en Sierra Leone zich aansloten. Als zestigste en eenenzestigste landen overschreden zij een cruciale drempel. Inmiddels hebben maar liefst tachtig naties hun betrokkenheid bevestigd door het verdrag te ratificeren.
Tot dit historische moment ontbrak elk juridisch fundament. Er was simpelweg geen rechtsbasis waarop landen konden voortbouwen om internationale wateren te beschermen. De volle zee behoorde tot iedereen. Of misschien tot niemand.
Wat maakt dit verdrag zo baanbrekend?
De volle zee omvat alle oceaangebieden die verder dan 210 mijl van elke kustlijn liggen. Dat vertegenwoordigt tweederde van de wereldoceaan. Een onmetelijk gebied dat tot nu toe praktisch onbeschermd bleef.
De grootste uitdaging bij het realiseren van deze visie? Het fundamentele eigendomsvraagstuk. Wie neemt verantwoordelijkheid voor wateren die aan niemand toebehoren?
Succesvoorbeelden tonen de kracht van bescherming
Bepaalde locaties demonstreren al wat gebeurt wanneer oceanen echte bescherming krijgen. Een indrukwekkend voorbeeld ligt voor de kust van Hawaï in de Stille Oceaan.
Sinds toenmalig Amerikaans president Barack Obama in 2016 het zeereservaat Papahanaumakuakea uitbreidde tot anderhalve miljoen vierkante kilometer en visserij verbood, keerden talloze soorten terug. Ditvoorbeeld illustreert glashelder dat bescherming werkt.
De oceaan herstelt zichzelf wanneer je hem de ruimte geeft. Dezelfde benadering wordt nu toegepast op de volle zee – gebieden buiten nationale grenzen en juridische kaders.
Ambitieuze doelstellingen voor mariene biodiversiteit
In zeegebieden zonder nationale regelgeving streeft het nieuwe akkoord naar het creëren van grootschalige beschermde zones. Deze gebieden zijn specifiek ontworpen om biodiversiteit te herstellen die bedreigd wordt door opwarming, vervuiling en visserij.
Daarnaast reguleert het verdrag het toekomstige gebruik van genetische hulpbronnen van mariene organismen. Ook introduceert het milieueffectbeoordelingen voor activiteiten op volle zee.
Wetenschappelijke ontdekkingen in diep water
Volgens Stefan Hain, hoofd van de afdeling milieubeleid bij het Alfred Wegener Instituut voor Polair en Marien Onderzoek, kunnen wetenschappers met geavanceerde technologieën zoals onderwatercamera’s organismen in de volle zee identificeren.
Tussen deze ontdekkingen bevinden zich organismen die tien of twintig jaar geleden volledig onbekend waren. De volle zee blijft ons verbazen met nieuwe soorten.
Met hun stromingen en vermogen om CO2 te absorberen zijn de open oceanen ook buitengewoon belangrijk voor het klimaat. Alleen door strikt beschermde mariene gebieden te creëren en illegale activiteiten te controleren, kunnen we positieve effecten bereiken voor klimaat, biodiversiteit en economie.
Een ambitieus streven naar 2030
Het overkoepelende doel luidt dat tegen 2030 dertig procent van de volle zee beschermd moet zijn. Momenteel geniet slechts ongeveer één procent van de oceanen bescherming. De kloof is enorm.
Voorzichtig optimisme over handhaving
Experts beoordelen het akkoord met behoedzaam optimisme. De allesbepalende vraag blijft: wie gaat de inhoud en impact controleren?
In vele gebieden van de volle zee vindt intensieve visserij plaats. Verschillende landen vissen actief op open zee en zullen naar verwachting alleen onder druk de vastgestelde beschermde zones respecteren.
Veel beschermde gebieden kunnen gemonitord worden via satellieten. Maar dit blijft beperkt effectief zonder de aanwezigheid van toezichtsschepen in de beschermde zones.
Onopgeloste kwesties over de reikwijdte
Wat betreft de inhoud van het akkoord moeten de komende maanden en jaren nog talrijke obstakels overwonnen worden.
De verdragstekst vermeldt expliciet de bescherming van “biodiversiteit op volle zee”. Echter, het blijft onduidelijk of het akkoord ook de zeebodem omvat en daarmee diepzeevisserij.
De implementatie van het verdrag kan onplezierige verrassingen opleveren, vooral vanuit de Verenigde Staten, Rusland en China. Deze landen hanteren zeer agressieve standpunten aangaande diepzeemijnbouw.
Geen vetorecht meer voor blokkades
De eerste conferentie voor de volle zee, gewijd aan de implementatie van het akkoord, moet binnen een jaar plaatsvinden.
Nu staat al vast dat er één cruciaal verschil zal zijn met klimaatconferenties: voor het creëren van nieuwe mariene beschermde gebieden volstaat een driekwart meerderheid van deelnemende en stemmende landen, in plaats van de gebruikelijke unanieme instemming.
Eerdere ervaringen toonden aan dat beslissingen regelmatig geblokkeerd werden door het unanimiteitsprincipe. Het stemt hoopvol dat onderhandelingen over het akkoord tot nu toe veel pragmatischer verlopen zijn.
Een nieuwe weg voorwaarts
Deze benadering zou ook een mentaliteitsverandering kunnen stimuleren op andere discussieplatforms, bijvoorbeeld bij onderhandelingen over beschermde gebieden in Antarctica.
De komende maanden en jaren zullen discussies zich voornamelijk richten op organisatorische aspecten van de implementatie. Experts benadrukken dat er instituties gecreëerd moeten worden, een financieel mechanisme afgestemd en regelgevingen voorbereid voor toekomstige conferenties.
In deze huidige periode van tanend multilateralisme is de inwerkingtreding van het akkoord voor de volle zee onmiskenbaar fantastisch nieuws. Een lichtpuntje voor onze oceanen en toekomstige generaties.
