Populair dier blijkt juridisch onbeschermbaar
De afwijzing van deze zaak werpt een fascinerende vraag op: in hoeverre kun je überhaupt eigendomsrechten claimen op zo’n alomtegenwoordig figuur als de capybara, wanneer zijn beeltenis massaal wordt gekopieerd in kostuums, knuffels en commerciële personages?
Een poging om juridische bescherming te verkrijgen voor een capybara-geïnspireerd kostuum is definitief mislukt bij Indecopi. De instelling concludeerde dat het ontwerp niet voldeed aan de minimale vereisten om als auteursrechtelijk beschermd werk te worden aangemerkt.
Het bedrijf Mobility Life S.A.C. diende het verzoek in om het personage “Matibara” te registreren als kunstwerk in de categorie karakters. De uitkomst was echter teleurstellend.
Te weinig onderscheidend vermogen voor bescherming
Na zorgvuldige evaluatie bepaalde het Directoraat Auteursrechten dat het kostuum onvoldoende distinctieve kenmerken bezat om als origineel te gelden. Via resolutie Nr. 2527-2025/DDA-INDECOPI werd besloten de registratie te weigeren en de zaak definitief te sluiten.
De procedure startte op 31 maart 2025, toen een vertegenwoordiger met initialen A.O.L.R., namens Mobility Life S.A.C., een aanvraag indiende voor registratie van het werk “Matibara”. Het bedrijf stelde dat hun creatie geregistreerd moest worden als kunstwerk in de personagecategorie binnen het Nationaal Register voor auteursrechten en naburige rechten.
Het Directoraat Auteursrechten, als bevoegde instantie binnen Indecopi, onderzocht het verzoek grondig om te bepalen of juridische bescherming gerechtvaardigd was. Daarbij werden zowel formele aspecten van de aanvraag als de inhoud van het ingediende werk beoordeeld.
Welke criteria hanteert het Directoraat eigenlijk?
Volgens geldende wetgeving is het Directoraat Auteursrechten verantwoordelijk voor administratieve bescherming van auteursrechten en naburige rechten, evenals voor beheer van het bijbehorende register.
In deze context moet de instantie verifiëren of werken die voor registratie worden aangeboden voldoen aan wettelijke vereisten. Een van deze criteria is het legaliteitsprincipe, dat de instelling verplicht de rechtmatigheid van de handeling, de bevoegdheden van de aanvrager en naleving van vereiste formaliteiten te controleren.
Bovendien bepaalt de wetgeving dat alleen werken beschermd kunnen worden die het product zijn van menselijke vindingrijkheid én origineel zijn.
Originaliteit: het cruciale knelpunt
Een van de kernthema’s in de analyse was het concept originaliteit. De resolutie benadrukt dat auteursrechten geen ideeën beschermen, maar de specifieke vorm waarin ze worden uitgedrukt.
In dit opzicht moet een werk de persoonlijkheid van zijn auteur weerspiegelen en zich onderscheiden van gebruikelijke of veelvoorkomende werken in dat genre. Het document stelt: “niet het idee zelf wordt beschermd, maar de tastbare vorm waarin het wordt uitgedrukt”, waarbij wordt benadrukt dat niet elk resultaat van menselijke inspanning automatisch beschermbaar is.
Tevens wordt verduidelijkt dat originaliteit niet gelijkstaat aan nieuwheid, maar eerder aan individualiteit.
Wat maakte “Matibara” precies tot een capybara?
Het ingediende werk was een kostuum dat een capybara voorstelde, ook bekend als carpincho, chigüire of ronsoco. Het personage droeg een wit poloshirt, had een blauwe rugzak bij zich en een pluchen speelgoedautootje in dezelfde kleur.
Deze elementen werden zowel afzonderlijk als in hun geheel geanalyseerd. Het Directoraat omschreef de capybara als een knaagdier met een lang, stevig lichaam, korte ledematen, een brede kop, kleine ronde oren, een lange snuit en ogen die aan de achterkant van de kop zitten.
Volgens de analyse reproduceerde het kostuum deze kenmerken van het dier nauwkeurig.
Capybara-ontwerpen blijken overal verkrijgbaar
Een doorslaggevende factor in de besluitvorming was de bevinding dat dit type capybara-afbeelding wijdverbreid commercieel wordt gebruikt. De resolutie wijst erop dat er in fysieke winkels en digitale platforms talloze kostuums, knuffels en personages te vinden zijn met zeer vergelijkbare kenmerken.
Volgens het Directoraat verleent het feit dat het personage accessoires draagt zoals poloshirts of rugzakken geen significante onderscheidendheid, omdat dit artikelen zijn die gemakkelijk op de markt te vinden zijn en vaak worden gebruikt in dit type producten.
Definitieve uitspraak: registratie geweigerd
Na evaluatie van alle elementen concludeerde het Directoraat dat het werk “Matibara” onvoldoende originaliteit bezit om auteursrechtelijk beschermd te worden. Volgens de gehanteerde criteria beperkt het werk zich tot reproductie van voor de capybarafiguur karakteristieke vormen, zonder eigen expressieve kenmerken toe te voegen.
Daarom besloot Indecopi in haar resolutie “het verzoek van Mobility Life S.A.C. om het werk ‘Matibara’ te registreren als kunstwerk in de categorie toegepaste kunst af te wijzen” en tevens de zaak definitief te sluiten.
Deze beslissing bevestigt opnieuw dat juridische bescherming op het gebied van auteursrechten niet automatisch wordt verleend, maar een minimaal niveau van creativiteit en onderscheidend vermogen vereist.
De capybara-rage in Peru
De afgelopen jaren is in Peru een ware “capybara-koorts” uitgebroken die verder gaat dan simpele waarneming van het dier in zijn natuurlijke habitat. Dit enorme knaagdier, in sommige delen van het land ook ronsoco genoemd, werd een sensatie op sociale media door zijn kalme en vriendelijke voorkomen.
Op TikTok en Instagram verschenen duizenden video’s en memes over het dier. Deze virale populariteit sloeg over naar de echte wereld: op markten en in winkelcentra in Lima worden pluchen speelgoed, rugzakken, sleutelhangers en andere artikelen met zijn afbeelding verkocht.
Deze items zijn bijzonder gewild tijdens feestelijke periodes zoals kerst en behoren tot de meest gezochte artikelen voor kinderen en tieners.
Juridische en sociale discussies rondom de hype
Deze culturele en commerciële hausse leidde zelfs tot juridische en maatschappelijke debatten. Er werd geprobeerd de term “capybara” als handelsmerk bij Indecopi te registreren, wat bezorgdheid wekte bij traditionele handelaren op plaatsen zoals Mesa Redonda, omdat dit hun verkoop van niet-merkproducten zou kunnen beïnvloeden.
Daarnaast kreeg de aandacht voor deze soort ook een milieuaspect. Organisaties zoals Sernanp benadrukken capybara’s als symbolen van biodiversiteit wiens Amazone-habitat wordt bedreigd door ontbossing.
Ze roepen burgers op om de natuurlijke ecosystemen waarin deze dieren leven te waarderen en te beschermen.
Vele namen voor één bijzonder dier
De capybara, dat reusachtige semi-aquatische knaagdier dat leeft in de rivieren en moerassen van Zuid-Amerika, staat bekend onder verschillende namen, afhankelijk van taal en regio. Zijn wetenschappelijke naam is Hydrochoerus hydrochaeris, afgeleid van woorden die de concepten “water” en “varken” combineren, waardoor het soms wordt vertaald als “watervarken”.
In het Spaans wordt het meestal capibara, capivara of capiguara genoemd. Deze vormen zijn afkomstig van de oorspronkelijke term uit inheemse talen zoals Tupi en Guaraní, die zoiets betekende als “degene die gras eet”.
Deze varianten zijn verspreid in veel Spaanstalige landen en in Brazilië, waar in het Portugees capivara de overhand heeft.
Regionale diversiteit in benamingen
Naast deze vormen bestaan er specifiekere namen die afhangen van elk land of cultuur. In Uruguay en Paraguay wordt het gewoonlijk carpincho genoemd, terwijl in Colombia en Venezuela vaak chigüiro of chigüire wordt gehoord.
In Peru en andere Amazonegebieden wordt de term ronsoco gebruikt, die samen met capibara diep geworteld is in lokale tradities. Er zijn ook beschrijvende bijnamen, zoals chancho de agua (watervarken) in sommige Spaanstalige landen.
Versies in andere talen omvatten capybara in het Engels, Wasserschwein (“watervarken” in het Duits) en kapibara in het Japans. Al deze vormen weerspiegelen de grote taalkundige en culturele diversiteit rondom dit merkwaardige dier.
